Trendy w klimatyzacji: przepisy, czynniki chłodnicze i koszty do 2035 roku

Krótka odpowiedź: najważniejsze trendy w klimatyzacji na najbliższe lata wyznaczają przepisy, a nie katalogi producentów. Rozporządzenie (UE) 2024/573 wycofuje F-gazy według sztywnego kalendarza: od 1 stycznia 2025 r. z rynku zniknęły pojedyncze systemy split z czynnikiem o GWP 750 lub wyższym, od 1 stycznia 2029 r. zakaz wprowadzania do obrotu obejmie nowe splity powietrze–powietrze do 12 kW z F-gazem o GWP co najmniej 150, z wyjątkiem sytuacji, gdy użycie takiego czynnika jest wymagane ze względów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji. Od 1 stycznia 2035 r. ograniczenie obejmie nowe splity do 12 kW zawierające F-gazy, z analogicznym wyjątkiem bezpieczeństwa. Równolegle unijna pula HFC spada z 42 874 410 ton ekwiwalentu CO2 w latach 2025–2026 do 21 665 691 ton w latach 2027–2029 i do zera w 2050 r., a system ETS2 obejmie paliwa grzewcze w 2028 r.

Wszystkie te daty mają jeden wspólny mianownik: urządzenie kupowane dziś przepracuje kilkanaście lat w zupełnie innym otoczeniu prawnym i cenowym niż to, w którym je wybierasz. Poniżej rozkładamy zmiany na konkretne progi i liczby. Jeśli szukasz porównania samych funkcji urządzeń, znajdziesz je w osobnym tekście o nowoczesnych technologiach klimatyzacji; tutaj patrzymy wyłącznie na prawo, rynek i portfel.

Które daty z nowych przepisów naprawdę dotyczą klimatyzacji domowej?

Dla mieszkania i domu jednorodzinnego liczy się pięć dat, a nie cała lista zakazów z rozporządzenia. Klimatyzator ścienny to niemal zawsze „system split o mocy znamionowej do 12 kW”, więc podlega pozycji 9 załącznika IV rozporządzenia (UE) 2024/573. Pompa ciepła powietrze-woda ma termin wcześniejszy, a klimatyzatory przenośne i monoblokowe — jeszcze inny. Poniższa tabela porządkuje wyłącznie to, co dotyczy sprzętu spotykanego w budynkach mieszkalnych.

Data zakazu	Czego dotyczy zakaz wprowadzania do obrotu	Co to znaczy dla kupującego
1 stycznia 2025	pojedyncze systemy split zawierające mniej niż 3 kg F-gazów, z czynnikiem o GWP 750 lub wyższym	nowego klimatyzatora na R410A (GWP 2088) już się nie kupi
1 stycznia 2027	klimatyzatory przenośne, monoblokowe i inne samodzielne do 12 kW oraz systemy split powietrze-woda do 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym	zakaz obejmie wprowadzanie do obrotu nowych urządzeń wskazanych w tej kategorii na czynniki o GWP co najmniej 150; rozporządzenie przewiduje wyjątek związany z wymogami bezpieczeństwa.
1 stycznia 2029	systemy split powietrze-powietrze o mocy do 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym	ograniczenie obejmie nowe splity do 12 kW na R32, z wyjątkiem przewidzianym ze względów bezpieczeństwa.
1 stycznia 2033	systemy split o mocy powyżej 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym	dotyczy większych instalacji biurowych i multisplitów
1 stycznia 2035	systemy split do 12 kW zawierające jakiekolwiek F-gazy	zakaz obejmie nowe splity do 12 kW zawierające F-gazy, chyba że ich użycie jest wymagane ze względów bezpieczeństwa; rozporządzenie nie przesądza, że jedyną alternatywą będzie R290.

Dwie rzeczy warto zapamiętać. Po pierwsze, są to zakazy wprowadzania do obrotu, a nie zakazy używania — urządzenie legalnie kupione i zamontowane wcześniej może pracować dalej. Po drugie, rozporządzenie przewiduje furtkę: jeżeli wymogi bezpieczeństwa w miejscu instalacji nie pozwalają zastosować czynnika o GWP poniżej 150, limit podnosi się do 750. To dlatego kalendarz wycofywania czynników nie oznacza automatycznie, że w 2029 r. cała branża przejdzie na propan.

Jak kurczy się unijna pula F-gazów i co to robi z ceną czynnika chłodniczego?

Na cenę czynnika wpływają limity podaży wynikające z systemu kwot, popyt, dostępność i koszty dostaw. Rozporządzenie F-gazowe (UE) 2024/573, przyjęte 7 lutego 2024 r. i stosowane od 11 marca 2024 r., przydziela producentom i importerom kwoty wyrażone w tonach ekwiwalentu CO2 i ścina je skokowo co kilka lat, aż do zera w 2050 r. Najostrzejszy skok przypadł na 2027 r.: pula spadła o niemal połowę względem lat 2025–2026. Ponieważ kwota liczona jest w ekwiwalencie CO2, czynnik o wysokim GWP „zjada” jej nieproporcjonalnie dużo — i to on drożeje pierwszy.

Lata	Maksymalna pula HFC (tony ekwiwalentu CO2)	Udział bazy z 2015 r. (176 700 479 t)
2025–2026	42 874 410	ok. 24%
2027–2029	21 665 691	ok. 12%
2030–2032	9 132 097	ok. 5%
2036–2038	6 782 265	ok. 4%
2048–2049	4 200 133	ok. 2%
2050 i dalej	0	0%

Do kwot importowych dochodzi limit produkcji: od 2025 r. unijni wytwórcy HFC otrzymują prawa odpowiadające 60% ich średniej rocznej produkcji z lat 2011–2013, a wskaźnik ten zejdzie do 15% w 2036 r. Praktyczny wniosek dla właściciela klimatyzacji jest prosty i niezależny od marki urządzenia: im wyższe GWP czynnika w Twoim systemie, tym szybciej rośnie koszt jego uzupełnienia po wycieku. Ryzyko nie polega na tym, że serwis stanie się nielegalny, tylko że stanie się nieopłacalny.

Wskazówka: Jeśli masz sprawny system na R410A, nie ma powodu do pośpiesznej wymiany — ale warto zlecić kontrolę szczelności i uszczelnić instalację, zanim czynnik zacznie uciekać. Każdy kilogram R410A odpowiada 2,088 tony ekwiwalentu CO2 z kurczącej się puli, i dokładnie tak jest wyceniany.

Czy R32 zniknie z nowych klimatyzatorów? Kluczowa data to 1 stycznia 2029 r.

Tak, ale nie natychmiast i nie z istniejących instalacji. R32 (difluorometan) ma według załącznika I rozporządzenia 2024/573 współczynnik GWP równy 675, czyli mieści się poniżej progu 750, który w 2025 r. zamknął rynek dla R410A. Nie mieści się jednak poniżej progu 150 obejmującego systemy split powietrze-powietrze do 12 kW od 1 stycznia 2029 r. Do tego momentu R32 pozostaje standardem w klimatyzacji domowej i jest w pełni legalnym wyborem.

Warto przy okazji wyprostować rozpowszechnione nieporozumienie dotyczące serwisu. Od 1 stycznia 2026 r. zakazane jest używanie F-gazów o GWP 2500 lub wyższym do konserwacji i serwisowania klimatyzatorów oraz pomp ciepła, przy czym czynnik regenerowany lub poddany recyklingowi jest wyłączony z tego zakazu do 1 stycznia 2032 r. R410A ma GWP 2088 — a więc poniżej progu 2500 — i zakaz serwisowy go nie obejmuje. Wartość tę wylicza się z załącznika VI rozporządzenia: mieszanina to w połowie HFC-32 o GWP 675 i w połowie HFC-125 o GWP 3500. Presja na R410A jest więc czysto rynkowa i wynika z kwot, a nie z zakazu. Szczegółowe porównanie obu czynników rozłożyliśmy w tekście o czynniku chłodniczym R32 kontra R410A.

Czynniki o niskim GWP: co realnie zmienia przejście na R290 (propan)?

Kierunek przesądza arytmetyka progów. Żeby zejść poniżej GWP 150, w klimatyzacji i pompach ciepła zostają w praktyce czynniki naturalne, a najczęściej propan. Załącznik VI rozporządzenia 2024/573 przypisuje R-290 współczynnik GWP na poziomie 0,02, czyli ponad trzydziestotysięcznie niższy niż R32. Propan nie jest F-gazem, więc nie obciąża kwoty HFC i nie podlega F-gazowej ewidencji ani kontrolom szczelności prowadzonym na podstawie tych przepisów.

Cena za to jest inna niż w pieniądzu: klasa palności. Propan należy do klasy A3 (wysoko palny), przez co ciężar bezpieczeństwa przenosi się z przepisów F-gazowych na normy wyrobu — EN 378 oraz IEC 60335-2-40. W praktyce oznacza to limit napełnienia powiązany z kubaturą i powierzchnią pomieszczenia oraz z miejscem montażu jednostki wewnętrznej. Rozstrzygająca jest zawsze minimalna powierzchnia pomieszczenia podana przez producenta w karcie katalogowej konkretnego modelu, a nie ogólna zasada — i to właśnie ta rubryka decyduje, czy urządzenie wolno powiesić w małej sypialni. Prawodawca zresztą sam przewidział sytuacje, w których palności nie da się zaakceptować: wtedy dopuszczalny limit GWP wraca do 750.

Zmieniają się też wymagania wobec wykonawców. Rozporządzenie 2024/573 rozszerza certyfikację firm poza same F-gazy — obejmuje ona również substancje alternatywne, w tym czynniki naturalne, a szkolenia muszą uwzględniać bezpieczną obsługę urządzeń z gazami palnymi lub toksycznymi. Minimalne wymagania określa już rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2215 z 6 września 2024 r.; państwa członkowskie miały rok od jego wejścia w życie na dostosowanie programów certyfikacji. Dla klienta wniosek jest jeden: uprawnienia ekipy montażowej sprzed lat nie muszą pokrywać czynników, które trafią do sprzedaży pod koniec dekady.

ETS2 od 2028 roku: dlaczego zmieni się opłacalność ogrzewania?

ETS2 to drugi unijny system handlu uprawnieniami do emisji, obejmujący spalanie paliw w budynkach, transporcie drogowym i dodatkowych sektorach. Miał ruszyć w 2027 r. — 5 listopada 2025 r. Rada UE uzgodniła stanowisko przesuwające start o rok, a 5 marca 2026 r. formalnie przyjęto znowelizowane europejskie prawo klimatyczne, które przenosi pełne uruchomienie ETS2 na 2028 r. Uprawnienia kupują dostawcy paliw, a nie gospodarstwa domowe, ale koszt trafia do ceny gazu ziemnego, węgla i oleju opałowego.

Skalę wyznacza pułap emisji: sektory objęte ETS2 mają zredukować emisje o 42% do 2030 r. w porównaniu z 2005 r. Na pierwsze dwa lata działania przewidziano mechanizm stabilizujący — dodatkowe uprawnienia mogą trafić na rynek, jeśli cena przekroczy 45 euro liczone w cenach z 2020 r. albo jeśli będzie rosnąć zbyt szybko. Energia elektryczna do ETS2 nie wchodzi, bo wytwarzanie prądu objęte jest pierwszym systemem ETS. Relatywna przewaga ogrzewania elektrycznego — w tym pompy ciepła powietrze-powietrze, czyli zwykłego klimatyzatora z funkcją grzania — rośnie więc wprost z konstrukcji przepisów. Kiedy taki wariant faktycznie się spina, rozliczamy w tekście ogrzewanie klimatyzacją zamiast gazu.

Ekoprojekt i etykieta energetyczna: jakie minimum SEER i SCOP musi spełnić klimatyzator?

Wymagania minimalne dla klimatyzatorów o mocy znamionowej do 12 kW określa rozporządzenie Komisji (UE) nr 206/2012 w sprawie ekoprojektu, a zasady etykietowania — rozporządzenie delegowane (UE) nr 626/2011, ze skalą klas od A+++ do D, osobno dla chłodzenia i dla grzania. Progi obowiązujące od 1 stycznia 2014 r. są powiązane z GWP czynnika: urządzenia z czynnikiem o GWP nie wyższym niż 150 mają wymagania łagodniejsze o około 10%. To celowa premia regulacyjna za niski wpływ na klimat, o której warto wiedzieć, porównując karty katalogowe urządzeń na R32 i na R290.

Parametr (systemy split, poza jedno- i dwuprzewodowymi)	Czynnik o GWP powyżej 150	Czynnik o GWP do 150
Minimalny SEER, moc poniżej 6 kW	4,60	4,14
Minimalny SCOP (sezon średni), moc poniżej 6 kW	3,80	3,42
Minimalny SEER, moc 6–12 kW	4,30	3,87
Minimalny SCOP (sezon średni), moc 6–12 kW	3,80	3,42

To samo rozporządzenie ustala maksymalny poziom mocy akustycznej: 60 dB(A) dla jednostki wewnętrznej i 65 dB(A) dla zewnętrznej przy mocy do 6 kW oraz odpowiednio 65 i 70 dB(A) w przedziale 6–12 kW. Od 1 stycznia 2019 r. dostawcy muszą rejestrować modele w unijnej bazie EPREL, dzięki czemu deklarowane parametry można zweryfikować niezależnie od ulotki sprzedawcy. Oba akty są obecnie w przeglądzie, o czym Komisja informuje na stronie poświęconej ekoprojektowi klimatyzatorów — dzisiejsze minima to więc podłoga, a nie sufit, i przy zakupie warto celować wyraźnie powyżej wartości wymaganych.

Obowiązek F-gazowy: certyfikat, Karta Urządzenia i kontrole szczelności — kogo naprawdę dotyczą?

Najczęstsze nieporozumienie brzmi: „każdy klimatyzator trzeba wpisać do rejestru”. To nieprawda. Obowiązek kontroli szczelności zależy od rodzaju i ładunku czynnika. Dla gazów z załącznika I próg wynosi 5 t ekwiwalentu CO₂ dla urządzeń niehermetycznych i 10 t dla hermetycznych; dla gazów z sekcji 1 załącznika II wynosi odpowiednio 1 kg i 2 kg. Takie progi stosuje się również przy ustalaniu obowiązku założenia Karty Urządzenia w CRO. Dla R32 o GWP 675 pięć ton ekwiwalentu CO2 to około 7,4 kg czynnika, a dla R410A o GWP 2088 — około 2,4 kg. Obowiązek zależy od rodzaju i ładunku czynnika podanego na tabliczce urządzenia; nie można zakładać zwolnienia wyłącznie na podstawie tego, że split jest przeznaczony do domu.

Ilość czynnika w urządzeniu niehermetycznym	Minimalna częstotliwość kontroli szczelności	Z zainstalowanym systemem wykrywania wycieków
poniżej 5 t ekwiwalentu CO₂ gazu z załącznika I lub poniżej 1 kg gazu z sekcji 1 załącznika II	brak obowiązku	brak obowiązku
5–poniżej 50 t ekwiwalentu CO₂ gazu z załącznika I lub 1–poniżej 10 kg gazu z sekcji 1 załącznika II	co 12 miesięcy	co 24 miesiące
50–poniżej 500 t ekwiwalentu CO₂ gazu z załącznika I lub 10–poniżej 100 kg gazu z sekcji 1 załącznika II	co 6 miesięcy	co 12 miesięcy
500 t ekwiwalentu CO₂ gazu z załącznika I lub 100 kg gazu z sekcji 1 załącznika II i więcej	co 3 miesiące	co 6 miesięcy

Od tej zasady są wyjątki działające w obie strony. Dla czynników typu HFO (nienasycone HFC i HCFC z sekcji 1 załącznika II) próg wynosi 1 kg, a 2 kg dla urządzeń hermetycznie zamkniętych. Z kolei urządzenia hermetycznie zamknięte w budynkach mieszkalnych są zwolnione z kontroli, jeżeli zawierają mniej niż 3 kg czynnika. Dokumentację, w tym Kartę Urządzenia, przechowuje się przez 5 lat, a podstawą krajową jest ustawa z 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych.

Obowiązki formalne właściciela domu są zatem minimalne — ale wymóg dotyczący wykonawcy już nie. Montaż, konserwację, serwis i likwidację urządzeń z F-gazami może prowadzić wyłącznie przedsiębiorca z certyfikatem wydanym przez Urząd Dozoru Technicznego, a same czynności — osoba z certyfikatem dla personelu. Certyfikaty personelu są jawne, więc numer podany przez montażystę sprawdzisz w rejestrze certyfikatów prowadzonym przez UDT. W lokalu usługowym, biurze czy gabinecie, gdzie ładunek czynnika bywa większy, dochodzi już pełna ewidencja z Kartą Urządzenia i wpisem do CRO.

Wskazówka: Zanim podpiszesz umowę, poproś o numer certyfikatu F-gazowego i sprawdź go w publicznym rejestrze UDT — zwróć uwagę, czy kategoria i zakres uprawnień obejmują konkretne urządzenie oraz wymagane czynności. To jedno pytanie oddziela ekipy, które zostawią Ci komplet dokumentów, od tych, po których zostanie tylko paragon.

Na co patrzeć w karcie produktu, żeby klimatyzator nie stał się problemem za 5 lat?

Odpowiedź sprowadza się do pięciu rubryk w karcie katalogowej i jednego pytania do wykonawcy. Nie chodzi o to, by czekać na „ostateczny” czynnik — takiego nie będzie, skoro kalendarz zakazów sięga 2035 r. Chodzi o to, żeby kupić urządzenie, które nie trafia w najbliższy próg regulacyjny i pozostanie serwisowalne przez cały okres użytkowania.

1. Symbol i GWP czynnika. R32 ma GWP 675 i jest zgodny z przepisami do 2029 r. w nowych urządzeniach; R290 ma GWP 0,02 i przechodzi wszystkie progi aż do 2035 r. i dalej. Sam symbol bez wartości GWP to za mało.
2. Ładunek czynnika w kilogramach oraz w tonach ekwiwalentu CO2. To ta liczba decyduje, czy w ogóle wejdziesz w obowiązek kontroli szczelności i ewidencji — a w lokalu usługowym przekłada się wprost na koszt obsługi.
3. SEER i SCOP w sezonie średnim. Minima z tabeli powyżej traktuj jak podłogę — różnica między SEER 4,6 a SEER 7 to realny rachunek za prąd przez kilkanaście sezonów.
4. Poziom mocy akustycznej obu jednostek. Limity ekoprojektu (60/65 dB(A) do 6 kW) są liberalne, więc urządzenie „zgodne z przepisami” wciąż może być za głośne pod oknem sąsiada.
5. Minimalna powierzchnia pomieszczenia dla danego ładunku. Przy czynnikach palnych — A2L jak R32, a tym bardziej A3 jak R290 — to rubryka rozstrzygająca o legalności montażu w małym pokoju.
6. Numer i zakres certyfikatu F-gazowego wykonawcy. Pytanie zadane przed umową, nie po awarii.

Jeżeli rozważasz wymianę starszego urządzenia, policz to razem z kosztem serwisu i dostępnością czynnika — rozkładamy tę kalkulację w tekście o wymianie starej klimatyzacji, a dostępne formy wsparcia zebraliśmy w przewodniku po dofinansowaniu do klimatyzacji.

Wskazówka: Największym ryzykiem nie jest wybór „złego” czynnika, tylko kupno urządzenia bez pełnej karty katalogowej — bez ładunku w tonach ekwiwalentu CO2, bez minimalnej powierzchni pomieszczenia i bez wpisu w EPREL. Za pięć lat to właśnie te braki utrudniają serwis i wycenę. FajnaKlima sprzedaje, montuje i serwisuje klimatyzację. Jeśli planujesz montaż, przez formularz kontaktowy możesz poprosić o bezpłatną wycenę.